Türkiye, küresel bir üretim ve ticaret merkezi olarak konumlanmış olup, uluslararası markalar için önemli fırsatlar sunmaktadır. Ancak, bu pazarda fikri mülkiyetinizi güvence altına almadan faaliyet göstermek ciddi bir risk teşkil etmektedir. Türkiye, katı bir “İlk Başvuran (First-to-File)” sistemini benimsemektedir; bu da kural olarak başvuruyu ilk yapan kişinin hak sahibi olarak kabul edildiği, markayı ilk kullanan kişinin ise zorunlu olarak hak sahibi sayılmadığı anlamına gelmektedir.
Türkiye’de şirket kuruluşu planlayan yabancı yatırımcılar bakımından, marka tescili çoğu zaman şirketin hukuki kuruluşundan dahi önce atılması gereken ilk adımdır.
Türkiye’de uzmanlaşmış bir Fikri Mülkiyet Hukuku Bürosu olarak
Türkiye’de Tescil Neden Zorunludur?
Birçok uluslararası müvekkil, küresel tanınırlıklarının veya AB/ABD’deki tescillerinin Türkiye’de kendilerine otomatik olarak koruma sağladığını varsaymaktadır. Bu bir yanılgıdır. Marka hakları ülkesellik ilkesine tabidir. Türkiye’de geçerli bir tescil olmaksızın:
Benzer bir ismi kullanan rakiplerinizi engelleyemezsiniz.
Markanızı sizden önce bir marka korsanı (squatter) tescil ettirirse, mallarınıza gümrükte el konulabilir.
Markanızı etkin şekilde lisanslayamaz veya iş modelinizi franchise yoluyla genişletemezsiniz.
Ön Araştırma: “Başlangıçta Reddedilecek” Başvurulardan Kaçınma
En kritik aşama, başvuru henüz yapılmadan önce gerçekleşir. Körü körüne yapılan başvurular çoğu zaman ret ile sonuçlanmakta ve 6-8 aylık değerli zamanın kaybedilmesine yol açmaktadır.
“Karıştırılma İhtimali” Riski TÜRKPATENT uzmanları yalnızca aynı (identik) markalara bakmaz; benzerliği de değerlendirir. Markanız “TechPro” ise ve aynı sınıfta mevcut bir “TekPro” bulunuyorsa, başvurunuz büyük olasılıkla re’sen reddedilecektir.
Ekibimiz aşağıdakileri içeren Kapsamlı Bir Kullanılabilirlik Araştırması yürütmektedir:
- Aynı (Identik) Marka Araştırması: Birebir örtüşen markaların kontrol edilmesi.
- Fonetik ve Görsel Analiz: Türk tüketicisinin markanızı mevcut bir marka ile karıştırıp karıştırmayacağının değerlendirilmesi.
- Anlam Kontrolü: Marka adınızın Türkçede olumsuz veya saldırgan bir anlam taşıyıp taşımadığının tespit edilmesi.
Başvuru Süreci ve Nice Sınıflandırması
Türkiye, uluslararası Nice Sınıflandırma sistemini kullanmaktadır (mallar için 1-34. sınıflar, hizmetler için 35-45. sınıflar).
Çoklu Sınıf Başvuruları Türkiye, çoklu sınıf başvurularına izin vermektedir. Bu, hem “Giyim” (Sınıf 25) hem de “Perakende Hizmetleri” (Sınıf 35) için tek bir başvuru yapabileceğiniz anlamına gelir.
- Stratejik İpucu: E-ticaret işletmeleri bakımından, Sınıf 35’te (Ticari Faaliyetler/Perakende Hizmetleri) tescil, ürünün ait olduğu sınıf kadar önemlidir.
Gerekli Belgeler Türkiye’de marka başvurusu yapmak için genellikle aşağıdaki belgeler gereklidir:
- Başvuru Sahibi Bilgileri: Tam ad/unvan, adres ve (varsa) vergi numarası.
- Logo/Örnek: Markanın yüksek çözünürlüklü görseli.
- Mal/Hizmet Listesi: Koruma talep edilen mal ve hizmetlerin spesifik listesi.
- Vekâletname (PoA): Basit marka başvurularında noter tasdiki veya apostil genellikle GEREKLİ DEĞİLDİR. Avukatlarımızın sizin adınıza işlem yapabilmesi için imzalı basit bir vekâletname yeterlidir.
- Rüçhan Belgesi: Son 6 ay içinde başka bir Paris Sözleşmesi ülkesinde marka başvurusu yaptıysanız, Türkiye’de bu “Rüçhan Tarihi” talep edilebilir.
TÜRKPATENT Tarafından İnceleme: İlk Engel
Başvuru yapıldıktan sonra, TÜRKPATENT uzmanları tarafından şekli ve esas yönünden incelemeye tabi tutulur.
Mutlak Ret Nedenleri
Uzman, markanın ayırt edici niteliğe sahip olup olmadığını değerlendirir. Derhal ret ile sonuçlanabilecek yaygın sebepler şunlardır:
- Tanımlayıcı İbareler: Bir kahve dükkânı için “Best Coffee” ibaresi marka olarak tescil edilemez.
- Yanıltıcı Markalar: Malların kaynağı veya niteliği konusunda halkı yanıltan markalar.
- Dini veya Kamuya Ait Semboller: Bayraklar, devlet armaları veya dini semboller yasaktır.
Başvuru reddedilirse ne olur? (İtiraz Süreci) Uzmanın başvuruyu reddetmesi sürecin sonu değildir. İki ay içerisinde Yeniden İnceleme ve Değerlendirme Kurulu’na (YİDDK) itiraz edilebilir; bu kapsamda “kazanılmış ayırt edicilik”e ilişkin deliller sunulabilir veya uzman kararına karşı hukuki gerekçeler ileri sürülebilir.
Yayımlanma ve İtiraz Süresi
Başvuru ilk incelemeyi geçerse, Resmî Marka Bülteni’nde yayımlanır. Bu aşama, üçüncü kişilerin sürece müdahil olabileceği safhadır.
- Süre: Yayımlanma süresi 2 aydır.
- Risk: Bu süre içerisinde herhangi bir üçüncü kişi, markanızın önceki haklarını ihlal ettiği veya kötü niyetle tescil ettirilmek istendiği iddiasıyla itirazda bulunabilir.
- Savunma: Bir itiraz yapılması halinde, başvuru sahibinin karşı görüş (itiraza cevap) sunmak için 1 aylık süresi bulunmaktadır. Bu, markanızın ayırt edici olduğunu ve itiraz sahibinin markası ile birlikte var olabileceğini (co-existence) ispat etmemizi gerektiren karmaşık bir hukuki süreçtir.
Tescil ve Korumanın Devamı
İtiraz yapılmaması (veya yapılan itirazların başarıyla bertaraf edilmesi) halinde, tescil ücreti ödenir ve Dijital Marka Tescil Belgesi düzenlenir.
- Geçerlilik Süresi: Başvuru tarihinden itibaren 10 yıl.
- Yenileme: Onar yıllık dönemler hâlinde süresiz olarak yenilenebilir.
“Kullan ya da Kaybet” Kuralı (Kullanmama Nedeniyle İptal)
Bu, Türk Fikri Mülkiyet Hukuku bakımından önemli bir güncellemedir. Tescilli bir marka, Türkiye’de kesintisiz 5 yıl boyunca ticari olarak kullanılmazsa, iptal edilme riski ile karşı karşıya kalır.
- Rakipler artık mahkemeye gitmek yerine doğrudan TÜRKPATENT nezdinde (idari süreç yoluyla) “Kullanmama Nedeniyle İptal Talebi”nde bulunabilmektedir.
- Tavsiye: Olası bir ihtilaf durumunda gerçek ve ciddi kullanımın ispatı için Türkiye’de düzenlenmiş faturaların, reklam materyallerinin ve satış belgelerinin muhafaza edilmesi önerilmektedir.
Tescilin Ötesinde: Hakların Korunması ve Gümrük Önlemleri
Tescil belgesinin alınması mücadelenin yalnızca yarısıdır. Markanın aktif olarak korunması gerekir.
- Marka İzleme Hizmeti: TÜRKPATENT, bir başkasının benzer bir marka başvurusunda bulunması hâlinde hak sahibine bildirim yapmaz. Taklit niteliğindeki başvuruların tespiti ve bunlara karşı itiraz edilmesi amacıyla aylık izleme hizmeti sunmaktayız.
- Gümrük Kaydı: Taklit ürünler önemli bir sorundur. Sahte malların sınırda durdurulabilmesi amacıyla markanızın Ticaret Bakanlığı nezdinde gümrük kaydının yapılmasını sağlayabiliriz. (Daha fazla bilgi için “Taklitle Mücadele ve Gümrük Prosedürleri” rehberimize bakınız.)
Ulusal Başvuru ve Madrid Protokolü Karşılaştırması
Yabancı yatırımcılar sıklıkla şu soruyu yöneltmektedir: “Türkiye’de doğrudan başvuru mu yapmalıyım, yoksa WIPO Madrid Sistemi’ni mi kullanmalıyım?”
| Özellik | Ulusal Başvur (Doğrudan) | Madrid Protokolü (WIPO) |
| Hız | Daha hızlı inceleme süreci. | WIPO iletimi nedeniyle daha yavaş olabilir. |
| Esneklik | Ana (temel) markanızdan bağımsızdır. | 5 yıl boyunca “Temel Marka”ya bağlıdır (Merkezi Saldırı riski). |
| Temsil | Yerel bir Türk Marka Vekili gerektirir. | Merkezi olarak yönetilir; ancak ret halinde yerel vekil gerekir. |
| Maliyet | Tek ülkeye giriş için maliyet etkin. | Çoklu ülke genişlemesi için daha avantajlı. |
Genel olarak, “Merkezi Saldırı” riskinden (ana/temel markanızın iptal edilmesi halinde Türkiye’deki markanızın da düşmesi riski) kaçınmak amacıyla, temel markalar bakımından Ulusal Başvuru yolunu önermekteyiz.
Sonuç
Türkiye’de marka tescili, stratejik planlama gerektiren yapılandırılmış bir hukuki süreçtir. Mal ve hizmetlerin sınıflandırılmasından itirazlara karşı savunmaya kadar her aşama, maliyetli ret kararlarının önüne geçebilmek için profesyonel gözetim gerektirir.
Markanızın kaderini tesadüfe bırakmayın. Türkiye’deki fikri varlıklarınızı güvence altına almak için Pi Legal Consultancy’nin Fikri Mülkiyet Departmanı ile bugün iletişime geçin.
